Sensory Test คือการตรวจค่าความเข้มกลิ่นด้วยคณะผู้ทดสอบภายใต้ขั้นตอนที่ควบคุม เหมาะกับงานที่ต้องใช้วิธีตามกรอบกฎหมายและตัวอย่างที่ผ่านการประเมินแล้วว่าปลอดภัยต่อผู้ทดสอบ แต่ไม่ได้ให้ข้อมูลต่อเนื่องตลอดวัน จึงต้องเลือกให้ตรงกับคำถามของหน้างาน
Sensory Test ใช้ตอบคำถามอะไร
วิธีนี้อาศัยการรับรู้ของมนุษย์เพื่อหาค่าความเข้มกลิ่นจากการเจือจางตัวอย่างตามขั้นตอนที่กำหนด ผลที่ได้จึงเหมาะกับงานที่ต้องการประเมินตัวอย่าง ณ จุดและช่วงเวลาที่เก็บ เช่น อากาศจากปล่องหรือจุดตรวจที่กำหนดไว้ล่วงหน้า
เหมาะเมื่อ
ต้องการผลจากวิธีตรวจตามกรอบกฎหมาย ตัวอย่างมีกลิ่นที่ประเมินแล้วว่าปลอดภัย และสามารถวางแผนเก็บตัวอย่างให้ตรงกับช่วงการทำงานได้
มีข้อจำกัดเมื่อ
กลิ่นเกิดไม่สม่ำเสมอ คาดเวลาไม่ได้ หรือต้องติดตามเหตุการณ์ตลอดวัน เพราะผลสะท้อนเฉพาะตัวอย่างและช่วงเวลาที่เก็บ
ความปลอดภัยของคณะผู้ทดสอบต้องมาก่อน
ไม่ใช่ทุกตัวอย่างที่ควรนำมาให้มนุษย์ดม ก่อนทดสอบต้องประเมินแหล่งกำเนิด องค์ประกอบที่อาจปนอยู่ และความเสี่ยงต่อผู้ทดสอบ ตัวอย่างจากอาหารหรือเครื่องดื่มมักมีบริบทที่ประเมินความปลอดภัยได้ชัดกว่า ขณะที่พื้นที่ซึ่งอาจมีสารเคมี ผลิตภัณฑ์จากการหลอม หรือวัสดุผสมที่ไม่ทราบองค์ประกอบ ไม่ควรให้นักดมสัมผัสตัวอย่างโดยตรงโดยไม่มีการประเมินความปลอดภัย
ในกรณีดังกล่าว ควรเริ่มด้วยเครื่องมือ เช่น E-Nose หรือเครื่องมือวิเคราะห์ที่เหมาะกับสารเป้าหมาย เพื่อคัดกรองและติดตามเหตุการณ์ก่อน ทั้งนี้ E-Nose ไม่ใช่วิธีทดแทนผล Sensory Test ตามกฎหมาย แต่เป็นข้อมูลคนละประเภทที่ช่วยลดความเสี่ยงและเห็นพฤติกรรมของกลิ่นตามเวลา
กรอบกฎหมายที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน
กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานกลิ่นในอากาศจากโรงงาน พ.ศ. 2568 กำหนดให้การตรวจวัดค่าความเข้มกลิ่นใช้การวิเคราะห์กลิ่นด้วยการดม (sensory tests) ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนด และมีบทเฉพาะกาลให้ใช้หลักเกณฑ์เดิมต่อไปจนกว่าจะมีประกาศใหม่
ขอบเขตบังคับใช้ขึ้นกับประเภทหรือชนิดของโรงงานในบัญชีแนบท้าย กิจการอย่างบ่อขยะ โรงคัดแยก หรือกิจการรีไซเคิลบางประเภทอาจไม่ตรงกับบัญชีดังกล่าวโดยตรง จึงควรตรวจประเภทกิจการและวัตถุประสงค์ของผลก่อนอ้างว่าเป็นการตรวจตามกฎหมาย
ปล่องกับริมรั้วให้ข้อมูลต่างกัน
การเก็บตัวอย่างที่ปล่องช่วยผูกผลกับแหล่งระบายและช่วงการทำงานที่กำหนดได้ชัดกว่า ส่วนการเก็บริมรั้วมีโอกาสได้รับผลจากทิศทางลม การเจือจาง แหล่งกลิ่นอื่น และความไม่สม่ำเสมอของเหตุการณ์ หากเก็บไม่ตรงช่วงที่กลิ่นมาถึง จุดตรวจอาจไม่พบกลิ่นแม้มีข้อร้องเรียนจริง
เมื่อโจทย์คือการร้องเรียนริมรั้วหรือในชุมชน ควรพิจารณาใช้ข้อมูลต่อเนื่องจาก ENVI Station หรือสำรวจหลายจุดด้วย Mobile ENVI ร่วมกับแผนเก็บตัวอย่าง Sensory Test แทนการอาศัยผลจากครั้งเดียว
เลือกวิธีตามโจทย์ ไม่ใช่เลือกจากชื่อเครื่องมือ
อ่านเพิ่มเติม: Sensory Test ต่างจาก Electronic Nose อย่างไร · ดู Mobile ENVI · ดู ENVI Station
เตรียมข้อมูลก่อนขอประเมิน Sensory Test
ก่อนติดต่อ ควรเตรียมประเภทกิจการ ลักษณะกลิ่น จุดที่สงสัย จุดเก็บตัวอย่าง ช่วงเวลาที่กลิ่นเกิด และข้อมูลความปลอดภัยของตัวอย่าง อ่านรายการเตรียมงานฉบับละเอียดได้ที่ คู่มือเตรียมข้อมูลก่อนใช้บริการ Sensory Test
ผลส่งมอบมาตรฐานประกอบด้วยรายงาน และไฟล์ PDF กราฟหรือผลที่แสดงภาพ การแปลผล การวิเคราะห์ และข้อเสนอแนะตามขอบเขตงาน
ทบทวนเนื้อหาด้านเทคนิคโดย ธีรภัทร์ พบครุฑ
กรรมการและนักวิจัยเทคโนโลยีจมูกอิเล็กทรอนิกส์ด้านการตรวจวัดสิ่งแวดล้อม ผู้พัฒนาการประยุกต์ใช้ E-Nose สำหรับงานสิ่งแวดล้อมและมีประสบการณ์มากกว่า 15 ปี
ยังไม่แน่ใจว่าตัวอย่างเหมาะกับ Sensory Test หรือไม่?
ส่งข้อมูลแหล่งกำเนิด ลักษณะกลิ่น จุดเก็บตัวอย่าง และวัตถุประสงค์ของผลให้ทีม ENVI Sense ช่วยประเมินวิธีที่เหมาะสมก่อนเริ่มงาน